Latifa Echakhch - Frames
Wat het betekent om ergens bij te horen
In haar werk Frames gebruikt Latifa Echakhch gebedsmatten waarvan het middengedeelte is weggesneden. Wat overblijft, is een kader: een rand rondom een lege ruimte. De afwezigheid nodigt uit tot verbeelding. Wanneer je migreert, neem je je eigen kaders mee naar een nieuwe plek. Bij aankomst worden die kaders opnieuw ingevuld, door jezelf, en door anderen. In dat proces worden ook onze aannames en verwachtingen zichtbaar.
“Ik ben Marokkaans, maar ik spreek geen Arabisch. Ik ben niet opgegroeid in een Arabische cultuur; ik voel me meer Frans dan Marokkaans. Het is alsof ik nergens echt op de juiste plek ben.”
Latifa Echakhch werkt vaak met het gevoel van de tussenruimte. In haar werk onderzoekt ze wat het betekent om ergens bij te horen en wat het betekent als ergens bij horen niet vanzelfsprekend is. Fenix-curator Yev Kravt interviewde Latifa Echakhch over verbondenheid, afwezigheid en herinneringen.
Yev Kravt: In Frames verwijder je het decoratieve en symbolische middelpunt van de tapijten. Welke nieuwe gedachten roept dat op?
Latifa Echakhch: Het weghalen van het middelpunt destabiliseert een object met veel symbolische en culturele betekenis. Door weg te halen wat decoratief en betekenisvol is, verandert het tapijt van een functioneel of ritueel object in iets wat meer op een spoor of skelet lijkt.
De betekenis zit niet langer vast in één centraal motief. De kijker bepaalt zelf wat hij ziet. Wat overblijft, de rand, de omtrek, het residu, wordt belangrijker dan wat er is weggenomen.
Het tapijt staat vaak voor comfort, gebed en thuis. Herschikt dit kunstwerk jouw idee van "thuis"?
Door de functie en het middelpunt weg te halen, roep ik eerder een gevoel van vervreemding op dan van vertrouwdheid. Thuis is voor mij geen stabiel of nostalgisch begrip. Het is iets wat steeds opnieuw vorm krijgt, in stukken en beetjes. Het kunstwerk weerspiegelt een ervaring van ontworteling. Thuis bestaat hier meer uit herinnering en projectie dan uit een vaste plek.
Je hebt ooit gezegd dat herinneringen nooit puur persoonlijk zijn. In je werk lijken privégeschiedenissen te verbinden met collectieve. Hoe beweeg je je in de ruimte tussen wat van jou is en wat van velen is?
Ik gebruik persoonlijke elementen, niet om mijn eigen verhaal te illustreren, maar als vertrekpunt dat iedereen herkent. Ik kies bewust voor gewone, alledaagse objecten, een shirt, een glas wijn, omdat ze van iedereen zijn. Door hun eenvoud kunnen mensen hun eigen herinneringen op het werk projecteren.
Het kunstwerk maakt van het persoonlijke iets wat tot iedereen behoort. Ik ben niet mijn eigen geschiedenis aan het bewaren. Ik wil door herkenbare vormen nieuwe associaties te geven de kijker wakker schudden. En zo een brug te slaan tussen het persoonlijke en het collectieve.
In je werk spreekt vaak wat er níet is luider dan wat er wel is. Wat betekent afwezigheid voor jou?
Afwezigheid is geen leegte, maar een mogelijkheid. Een ruimte waar betekenis ontstaat door wat de kijker ziet en voelt. Door dingen weg te laten, verwijderde middelpunten, hangende draden, schimmige silhouetten, ontstaat er een spanning tussen wat er is en wat er niet is.
Afwezigheid houdt de tijd in de lucht. Wat er ontbreekt, maakt zichtbaar wat ervoor was, wat erna komt en wat daartussenin zit. Het laat zien hoe waarneming, herinnering en verbeelding de lege plekken opvullen. De kijker maakt af wat er niet fysiek aanwezig is.
Tot slot, denk je dat er zoiets bestaat als een specifiek vrouwelijk perspectief op migratie?
Ik denk niet dat de migratie-ervaring gebonden is aan gender. Maar vrouw én migrant zijn kleurt wel hoe ik erkenning, verbondenheid en zichtbaarheid in de wereld ervaar. Het gevoel er niet helemaal bij te horen, noch hier noch daar thuis te zijn, raakt misschien anders aan vrouwen. Verwachtingen rond thuis, werk en identiteit staan niet los van gender.
Tegelijk is migratie complex en nooit eenduidig. Het raakt culturele stereotypen, verwachtingen rond gender en persoonlijke geschiedenis. Dat laat zich niet vangen in één perspectief. In mijn werk maak ik ruimte voor meerdere verhalen en gedeelde geschiedenis, zonder te zeggen dat er één vrouwelijke waarheid bestaat.
In-between route
We kozen tien vrouwelijke kunstenaars uit de Fenix-collectie, uit verschillende landen, generaties en achtergronden. Elk van hen bevindt zich op haar eigen manier in een tussenruimte. De tien kunstwerken vormen samen een route door de tentoonstelling Alle Richtingen.
Fotografie op deze pagina: Titia Hahne
